Huế Xưa & Nay TRT - 01/10/2018
Nghệ nhân ca Huế Vân Phi
Một thời gian dài tiếng ca của bộ ba danh ca ca Huế: Vân Phi, Minh Mẫn, Thanh Hương lan tỏa trên sóng dòng Hương và trên sóng của Đài Phát thanh ở Huế.

Ông Võ Văn Xuân ở kiệt 345 đường Đặng Tất, Hương Vinh, Hương Trà hồi tưởng vè người mẹ của mình là nghệ nhân ca Huế Vân Phi như sau: “Gia đình tôi lúc nào cũng đầy ắp tiếng cười, lời ca. Thường vào buổi tối, sau khi cơm nước xong, các con ngồi quây quần bên mẹ trên  chiếc chiếu để nghe mẹ ca. Người đệm đàn là ba. Bài gì bà cũng ca được, nhưng chúng tôi thích bà ca Nam Ai, Nam Bình, Tứ Đại. Bấy giờ chúng tôi còn nhỏ, chưa am tường về ca Huế, nhưng nghe mẹ ca thấy hay, lọt tai lắm. Riêng ba tôi cứ gật gù bắt mẹ ca mãi. Đôi khi ông bà ngồi đàn ca thâu đêm”.

Nghệ nhân Vân Phi tên thật là Trần Thị Phi, quê ở làng Đông Xuyên, xã Quảng Thành, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế; sinh năm 1922, mất năm 2006, thọ 84 tuổi. Từ nhỏ Vân Phi thường thích đi xem những gánh hát về làng biểu diễn, hoặc đến các tụ điểm có hò hát dân ca, ca Huế ở trong vùng, như các hội Hò Khoan, buổi ca ca Huế, đám chay, hát bội, hiếu hỉ. Vân Phi là người cùng xã với hai nhạc công nổi tiếng là Nguyễn Kế và Trần Kích. Từ yêu thích hò hát, cô bé Phi đã tự tìm đến thầy để học. Người thầy đầu tiên của Phi là ông Ích, người xã Quảng Vinh, cùng huyện Quảng Điền. Ông Ích đam mê và hiểu biết ca Huế. Ông có giọng ca điêu luyện và có thể đàn các bản ca Huế, mà sở trường là các điệu Nam. Ông còn sáng tác lời ca để dạy học trò. Chính vì vậy mà sau này, học trò của ông là Vân Phi cũng có sở trường về các điệu sâu lắng, trữ tình của ca Huế như Nam Ai, Nam Bình, Tứ Đại Cảnh v.v… Ngay từ đầu, thầy Ích đã đánh giá cô học trò có năng khiếu ca hát và tiên đoán sẽ tiến xa trên con đường này. Khoảng 14,15 tuổi, Vân Phi đã nổi tiếng trong vùng. Cũng do cùng niềm đam mê ca Huế, hò hát dân ca mà Vân Phi và Minh Mẫn trở nên đôi bạn thân và cùng giúp nhau trau dồi nghề nghiệp.

Ở làng Kim Đôi cùng xã, có ông lý trưởng Đằng rất yêu thích ca Huế, hát hò. Ông thường mời đến nhà mình nhạc công, ca công tập và biểu diễn ca Huế, hát bội, có khi diễn cả ca kịch Huế. Vân Phi được giới thiệu tham gia các buổi sinh hoạt văn nghệ ở nhà ông lý Đằng từ lời khen “Đông Xuyên có con Phi ca cũng được lắm!”. Không những có chất giọng truyền cảm, kỹ thuật ca khá vững vàng mà “con Phi ở Đông Xuyên” còn có khả năng nhập vai nhanh, diễn xuất được nên đã có vai tập diễn đầu tiên là Châu Tuấn ( trong trích đoạn vở “Thoại Khanh- Châu Tuấn”). Từ những buổi sinh hoạt văn nghệ ở nhà ông Đằng, vừa biểu diễn, vừa học hỏi, Vân Phi ngày càng tiến bộ trong hát ca Huế, hò, hát lý, hát Tuồng… Đôi bạn Minh Mẫn- Vân Phi càng thêm thân thiết. Nhiều hôm, sau khi buôn bán hàng từ Huế về, Minh Mẫn lại cùng Vân Phi và nhạc công Nguyễn Kế thuê đò, tổ chức ca Huế trên sông.

Ông Nguyễn Kế là một trong những người thầy đáng kính tiếp sau ông Ích của Vân Phi. Ông là người cùng xã, đã chỉ bảo rất tận tình, theo Vân Phi trên chặng đường ca hát của nữ danh ca. Tiếng ca Vân Phi thêm thâm trầm, da diết khi được tiếng đàn tài hoa của Nguyễn Kế ngân lên hòa điệu. Nghệ nhân dân gian Trần Kích, một tay đàn cự phách trong làng ca Huế đã rất sớm có lời khen giọng ca Vân Phi: “Vân Phi ca được lắm, giọng rất ngọt ngào. Giới thưởng thức bấy giờ rất ngưỡng mộ tài năng cô trong kỹ thuật luyến láy, nhã hơi, ngắt nhịp. Đặc biệt cô hát rất thành công các bài bản như Tứ Đại cảnh, Nam Ai, Nam Bình”.

Cũng vì đam mê giọng ca của Vân Phi mà hai người đàn ông đã đến với đời bà. Sau khi người chồng đầu qua, niềm ao ước hát ca Huế lại trỗi dậy trong lòng bà. Vân Phi lại xuất hiện trong những buổi sinh hoạt ca Huế ở Huế; lại đắm mình trong từng nốt nhạc lời ca, trong từng làn điệu bài bản. Hình ảnh người ca sĩ vẫn nguyên vẹn trong lòng người hâm mộ sau một thời gian dài tưởng đã rời xa những buổi ca tri âm, tri kỷ. Trong những người thưởng thức, có ông Biên người ở Bao Vinh, Hương Trà là người rất hâm mộ Vân Phi. Ông Biên lại là người rất giỏi đàn và ca. Thương cảm hoàn cảnh của nhau, người mất vợ, kẻ mất chồng, họ đã đến với nhau. Những hồi ức cảm động về đôi vợ chồng đam mê ca Huế của ông Võ Văn Xuân ở đầu bài viết này là  vợ chồng bà Vân Phi và ông Võ Văn Biên. Ông Biên hết lòng ủng hộ vợ đi hát ca Huế. Nghệ nhân hát ca Huế Thanh Hương, một người bạn của Vân Phi kể lại: “ Ông Biên “nghiền” ca Huế ghê lắm! Để thỏa mãn cơn “nghiền” của mình, ông thường mời chúng tôi: Thanh Hương, Minh Mẫn, Nguyễn Kế, Trần Kích…đến nhà ca. Ông rất mê điệu Tứ Đại Cảnh, nhất là khi nghe bài “Đêm Thất Tịch” của cụ Ưng Bình. Mỗi lần nghe bài này là hai mắt ông nhắm lại, người cứ đong đưa, hai tay nhịp nhịp…”

Năm 1962, Vân Phi, Minh Mẫn, Thanh Hương được mời dạy ca Huế ở Trường Quốc gia Âm nhạc Huế. Ngoài dạy học viên ở trường lớp, Vân Phi còn dạy thêm miễn phí ở nhà riêng của mình vì thấy thời gian học ca Huế của họ ở nhà trường “là chưa đủ”. Năm 1965 Vân Phi được Đài phát thanh Huế mời ca trong chương trình ca Huế, Dân ca nhạc cổ của Đài, cùng với các danh ca khác như Bích Liễu, Minh Mẫn, Thanh Hương… Từ đó Nguyễn Thị Phi có nghệ danh là Vân Phi. Trong chương trình, mỗi ca sĩ trình bày hai tiết mục: một bài dân ca và một bài ca Huế. Sau ngày giải phóng Huế, từ năm 1975 đến 1980, Vân Phi tiếp tục truyền dạy hát ca Huế ở Trường Âm nhạc Huế; tiếp tục là giọng ca xuất hiện đều đặn trên sóng của Đài Phát thanh Thừa Thiên Huế, Đài Phát thanh Bình Trị Thiên. Từ những năm 1980, Vân Phi cùng với Thanh Hương, Châu Dinh v.v.. là những giọng ca chủ chốt của câu lạc bộ ca Huế của thành phố Huế ở số 47, Trần Hưng Đạo (Huế), hay trên những con đò du lịch v.v… Bà là một trong những nghệ nhân được các nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc tìm đến để tìm hiểu, nghiên cứu về ca Huế, dân ca Bình Trị Thiên. Năm 1979 bà được tặng Huy chương Vàng Liên hoan tiếng hò trên đất miền Trung; năm 1993 đạt giải đặc biệt Liên hoan nghệ thuật toàn quốc. Khi tuổi đã cao, nghệ nhân vẫn ca ở các salon ca Huế, trên những con thuyền du lịch, trong các buổi hiếu hỉ, hoặc các buổi ca “tri kỷ tri âm”.

Bản thân tôi còn nhớ mãi những năm đầu sau ngày giải phóng (1975) đã nhiều lần gặp và làm việc với nghệ nhân Vân Phi trong Chương trình ca Huế của Đài Phát thanh Thừa Thiên Huế rồi Đài Phát thanh Bình Trị Thiên. Lúc đó bộ ba danh ca: Vân Phi, Minh Mẫn, Thanh Hương cùng với các danh cầm như Trần Kích, Lê Văn Cần, Nguyễn Kế, Châu Thới, Nguyễn Văn Tân… là những cộng tác viên thường xuyên của Đài.

Minh Khiêm

Bản in    Gửi email
Tin mới
Nghệ nhân ưu tú Hồng Tuyết  (16/10/2018)
Về với quê hương Đại tướng Nguyễn Chí Thanh  (15/10/2018)
Khởi nghiệp bằng hoa giấy  (11/10/2018)
Tạm biệt Võ Lý  (10/10/2018)
Sông quê  (09/10/2018)
Tin đã đưa
Sắc thu xứ Huế  (28/09/2018)
Món quà ý nghĩa mùa Trung thu  (21/09/2018)
Nhộn nhịp sắc màu ngày hội Lân đầu tiên tại Huế  (20/09/2018)
9X và những chiếc bánh Trung thu handmade  (19/09/2018)
Niềm vui ở xã nông thôn mới Thủy Phù  (17/09/2018)
Xem tiếp >>
Xem theo ngày  
Tên của bạn
Email của bạn
Email người nhận
Tiêu đề
Thông điệp
     


Trang chủ | Tin tức | Chuyên đề Liên hệ tòa soạn | Liên hệ quảng cáo
Bản quyền của Đài Phát thanh Truyền hình Thừa Thiên Huế. Sử dụng thông tin của website này phải ghi rõ nguồn www.trt.com.vn
Giấy phép Số 23/GP-TTĐT cấp ngày 30 tháng 3 năm 2015 của Cục PT, TH & TTDT - Bộ Thông tin và Truyền thông
Tòa soạn: Số 58 Hùng Vương, thành phố Huế, Tel.: (054)3822162, Fax:(054)3822162, Email: dptth@thuathienhue.gov.vn
Thiết kế và phát triển: Trung tâm Công nghệ Thông tin Thừa Thiên Huế (HueCIT)